نقد انیمیشن Flee ؛ مستندی روان و هم‌ذات‌پندارانه در بسترِ تاریخِ خونین افغانستان


Flee مستندی به فُرمِ انیمیشین است. در نقد انیمیشن Flee به تکنیک‌های بکار رفته در آن خواهیم پرداخت و همچنین محتوای تاریخی بکار رفته در آن را راستی‌آزمایی خواهیم کرد. همراه باشید.

فیلم با تفهیمِ انکاریِ یک مفهومِ عمیق کارِ خود را آغاز می‌کند. خانه به چه معناست؟ منزل؟ جای امن؟ مکان؟ در اصل مسئله هجرت و غربت را با این سوالات در ذهن مخاطب زنده می‌کند. هجرتی که معلول جنگ است.

مخصوصا در این روزها که دیکتاتورِ احمقی به نام پوتین دوباره بر طبل جنگ و آدم‌خواری دمیده و هیچ پیش‌بینی‌ای در مورد انتهای این حماقتش نمی‌توان داشت.

نقد انیمیشن Flee

فهرست مطالبی که در ادامه نوشتار نقد انیمیشن/مستند Flee خواهید خواند به شرح زیر است:

نقد انیمیشن Flee, نقد مستند Flee, نقد Flee
نقد انیمیشن Flee, نقد مستند Flee, نقد Flee

روسیه‌ی فعلی حاصلِ فروپاشیِ شوروی‌ای است که باز هم جنایات جنگی زیادی از آن سر زده بود و در نهایت متلاشی شد و با آمدن پوتین و قدرت گرفتن دوباره روس‌ها دچار وضعِ اکنون شده‌ایم.

در اصل باید به سراغ جمله‌ای کلیشه‌ای رفت:”تاریخ تکرار می‌شود“. اتفاقا در نقد انیمیشین Flee به بخش اندکی از شِکَرهایی که روس‌ها پیش‌تر خورده‌اند نیز اشاره خواهم کرد.

سبک و فرمِ انیمیشنِ Flee

نقد انیمیشن فرار, نقد مستند فرار کن, نقد انیمیشن گریز, نقد مستند گریختن, تحلیل انیمیشن Flee
نقد انیمیشن فرار, نقد مستند فرار کن, نقد انیمیشن گریز, نقد مستند گریختن, تحلیل انیمیشن Flee

انیمیشن سنتی (یا انیمیشن کلاسیک، انیمیشن سل، انیمیشن با دست، انیمیشن دو بعدی یا فقط دو بعدی) یک تکنیک انیمیشن است که در آن هر فریم با دست ترسیم می شود. این تکنیک تا زمان ظهور انیمیشن کامپیوتری شکل غالب انیمیشن در سینما بود.

اما در مورد انیمیشین Flee تصمیم گرفته شد تا سبک انیمیشن دوبعدی بیش از حد از مرزهای رئالیسم خارج نشود و یا به سمت کارتون نرود. کارگردان اثر درین مورد می‌گوید: “این فیلم در باره یک شخص واقعی بود و ما یک صدای واقعی را می‌شنیدیم. بنابراین می‌خواستیم آن را معتبر بدانیم. اصالت کلمه کلیدی برای هر کاری بود که ما انجام می‌دادیم.”

نقد انیمیشن Flee

نقد انیمیشن Flee, نقد مستند Flee
نقد انیمیشن Flee, نقد مستند Flee

تولید انیمیشن معمولا پس از طرح داستان آغاز می‌شود. سپس منبع شفاهی یا ادبی باید به یک فیلم‌نامه انیمیشن تبدیل شود که از آن استوری‌بورد گرفته شده است.

استوری‌بورد ظاهری تا حدودی شبیه به پَـنل‌های کتاب‌های مصور دارد و یک شات است همراه با تفکیک صحنه، بازیگری و هر حرکت دوربینی که در فیلم وجود خواهد داشت.

تصاویر به تیم انیمیشن اجازه می‌دهد تا جریان طرح و ترکیب تصاویر را برنامه‌ریزی کنند. هنرمندان استوری‌بورد جلسات منظمی با کارگردان خواهند داشت و ممکن است مجبور شوند یک سکانس را بارها قبل از تایید نهایی دوباره ترسیم کنند.

محتوای انیمیشنِ Flee

بررسی انیمیشن Flee, داستان مستند Flee, داستان Flee
بررسی انیمیشن Flee, داستان مستند Flee, داستان Flee

امین نوابی در مستندی جلوی دوربین می‌نشیند و چشمانش را می‌بندد. پرتره‌ای صمیمی از آسیب‌های ماندگار آوارگی و یکی از انسانی‌ترین فیلم‌های سال. او عمیقا نفس می‌کشد و خاطرات دور شروع به چکیدن می‌کنند که در احساسات و جزئیات دیرینه نقش بسته‌اند.

در فلش‌بک‌ها پسر جوانی را می‌بینیم که در خیابان‌های دهه 1980 کابل می‌رقصد، بی‌خیال است و موسیقی پاپ غربی از هدفون‌های صورتی در گوش‌هایش پخش می‌شود.

بعدا در حیاط خلوت خانه خانوادگی‌اش می‌نشیند و به داستان‌های پدرش گوش می‌دهد. مدتی پس از آن او شوک فرار از افغانستان جنگ‌زده در سال 1989 با مادر و خواهران و برادرانش را به یاد می‌آورد.

او دهه‌ها اضطراب، ترس و درد مدفون خود را نشان می‌دهد زیرا نوابی که اکنون یک دانشگاهی است که با دوست‌پسرش در کپنهاگ زندگی می‌کند، تجربیات خود را به عنوان یک کودک پناهنده افغان برای کارگردان و دوست دیرینه‌اش جوناس پوهر راسموسن بازگو می‌کند.

نقد انیمیشن Flee

نقد انیمیشن Flee, نقد مستند Flee, نقد Flee, نقد انیمیشن فرار, نقد مستند فرار کن
نقد انیمیشن Flee, نقد مستند Flee, نقد Flee, نقد انیمیشن فرار, نقد مستند فرار کن

همان‌طور که مورد انتظار این‌جانب بود مسئله هم‌جنس‌گرایی یک‌جایی باید وارد فیلم می‌شد. چون اساسا، از هر پنج فیلمی که اخیرا می‌بینم سه‌تای آنها قهرمانِ گِی یا لزبین دارند. پیشتر و در بخشی از نقد فیلم سقوط (آمریکا ؛ ترویج هم‌جنس‌گرایی یا آزادی؟) به تفصیل به این موضوع پرداخته بودم.

راسموسن اولین بار با نوابی در دوران راهنمایی آشنا شد. این فیلم شامل خاطره متحرک خودش است که ابتدا امینِ جوان را می‌بینیم، سپس یک بچه مهاجر آرام در سرزمینی غریب که سخت تلاش می‌کند مورد توجه قرار نگیرد.

حالا پس از دهه‌ها دوستی نزدیک، راسموسن تلاش می‌کند تا داستان زندگی اولیه دوستش را ثبت کند. او در نهایت شاهد حقایق دردناکی است که نوابی در اعماق درون خود از اطرافیانش پنهان نگه داشته است و این فیلم نه تنها گواهی، بلکه کاتالیزوری برای کاتارسیس است. پیشتر و در نقد فیلم ماشین مرا بران به مفهوم کاتارسیس و کارکردش اشاره کرده بودم.

Flee که با تصاویر آرشیوی خبری در هم آمیخته و عمدتا در سکانس‌های انیمیشن رنگی دوبعدی ارائه می‌شود، خاطرات نوابی را در چارچوب درگیری‌های ژئوپلیتیکی که او، خانواده‌اش و هزاران پناهنده دیگر را آواره و مستاصل کرد، به خطر می‌اندازد، روایت می‌کند. Flee اثری است که هم‌ذات‌پنداری زیادی را در مخاطب برمی‌انگیزد و بدرفتاری و بی‌تفاوتی که او توصیف می‌کند به شدت قابل لمس است.

پیشینه تاریخی

نقد انیمیشن گریز, نقد مستند گریختن, تحلیل انیمیشن Flee, بررسی انیمیشن Flee, داستان مستند Flee, داستان Flee
نقد انیمیشن گریز, نقد مستند گریختن, تحلیل انیمیشن Flee, بررسی انیمیشن Flee, داستان مستند Flee, داستان Flee, نقد مستند Flee, نقد Flee, نقد انیمیشن فرار, نقد مستند فرار کن, نقد انیمیشن گریز

در دی ۱۳۵۸ش (۲۴ دسامبر ۱۹۷۹م) به فرمان لئونید برژنف رهبر شوروی، سپاه چهلم این کشور از طریق مرزهای شمالی وارد افغانستان شد و در دوران میخائیل گورباچف آخرین رهبر این اتحادیه و براساس توافق ژنو (فروردین ۱۳۶۷ش/آوریل ۱۹۸۸م) عقب‌نشینی نیروهای شوروی در ۲۵ اردیبهشت ۱۳۶۷ (۱۵ می ۱۹۸۸) آغاز و آخرین گروه در ۲۶ بهمن ۱۳۶۷ (۱۵ فوریه ۱۹۸۹) از افغانستان خارج شدند.

نقد انیمیشن Flee

نقد انیمیشن Flee, نقد مستند Flee, نقد Flee, نقد انیمیشن فرار
نقد انیمیشن Flee, نقد مستند Flee, نقد Flee, نقد انیمیشن فرار

این جنگ بیش از یک میلیون کشته و نزدیک به پنج میلیون مهاجر و آواره بر جای گذاشت. گروه‌های مجاهدین که علیه دولت افغانستان و نیروهای شوروی فعالیت داشتند، مورد پشتیبانی‌های سیاسی و نظامی ایالات متحده آمریکا، اروپای غربی، پاکستان، عربستان، کشورهای حاشیه خلیج فارس و ایران قرار داشتند و در مقابل دولت افغانستان مورد پشتیبانی شوروی و هند قرار گرفته بود.

حمایت دهلی نو از کابل صرفاً سیاسی بود اما روس‌ها از دولت کمونیستی کابل حمایت سیاسی، نظامی و اقتصادی تمام و کمالی به عمل می‌آورند. جنگ افغانستان نقطه عطف مهمی در دوران جنگ سرد محسوب می‌گردد و همچنین سهم بزرگی بر پایان جنگ سرد داشت. به‌واسطه روند طولانی جنگ، جنگ افغانستان به “جنگ ویتنام شوروی” تشبیه شده و از دیگر نام‌های مشهور آن “تله خرس” می‌باشد.

جنگ داخلی افغانستان در سال ۱۳۶۸ با خروج نظامیان شوروی از افغانستان وارد مقطع جدیدی شد که در آن دولت سوسیالیستی افغانستان به ریاست محمد نجیب‌الله به تنهایی با مجاهدین افغان می‌جنگید. این مرحله از جنگ تا سقوط دولت در اردیبهشت ۱۳۷۱ ادامه پیدا کرد. با این حال جنگ داخلی پس از پیروزی مجاهدین خاتمه نیافت و چندی بعد این گروه‌ها وارد جنگ خونینی با یکدیگر شدند تا اینکه طالبان با شکست تمامی آن‌ها دولت جدید را هم سرنگون کرد.

نظر منتقدان

نقد انیمیشن Flee, نقد مستند Flee, نقد Flee, نقد انیمیشن فرار
نقد انیمیشن Flee, نقد مستند Flee, نقد Flee, نقد انیمیشن فرار, نقد مستند گریختن, تحلیل انیمیشن Flee, بررسی انیمیشن Flee, داستان مستند Flee, داستان Flee

اجماع منتقدان می‌گوید: “Flee با به تصویر کشیدن تجربه پناهندگی از طریق انیمیشنی زنده، مرزهای فیلم‌سازی مستند را جابجا می‌کند تا خاطرات تکان‌دهنده‌ای از خودیابی را ارائه دهد.”

در متاکریتیک این فیلم امتیاز 91 از 100 را دارد. این نشان دهنده “تحسین جهانی” است. همچنین ششمین فیلم بهترین نقد شده در سال 2021 در وب سایت، و همچنین بهترین فیلم انیمیشن آن سال است.UK Film Review نیز به این فیلم امتیاز 5 ستاره داد.

بی بی سی این فیلم را به عنوان یکی از بیست فیلم برتر سال 2021 قرار داده است. Flee همچنین در نظرسنجی IndieWire از 187 منتقد و روزنامه‌نگار به عنوان هفتمین فیلم برتر سال 2021 رتبه بندی شد.


دیدگاهتان را بنویسید!

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دیدگاه داستان فیلم را اسپویل می‌کند؟